انتشارات مرکز, پایان نامه ها 1404/11/14 34

طراحی مدل اشتراک دانش میان سازمانی در شهر هوشمند تهران (مورد مطالعه سازمان های فرهنگی اجتماعی در حوزه اطلاعات و دانش)

به منظور توسعه شهر هوشمند در زمینه‌های فرهنگی اجتماعی، پژوهش حاضر درصدد آن بوده است که مدل اشتراک دانش میان‌‌سازمانی در شهر هوشمند تهران را با تمرکز بر سازمان‌های حوزه اطلاعات و دانش ضمن شناسایی وضع موجود این سازمان‌ها در حوزه اشتراک دانش میان‌سازمانی، طراحی و اعتبارسنجی نماید. روش‌شناسی: این پژوهش، از نظر هدف یک پژوهش توسعه‌ای - کاربردی با ماهیت توصیفی - تحلیلی است که با رویکرد پژوهش آمیخته (کیفی - کمی) در دو مرحله و پنج گام انجام شد. در مرحله کیفی در گام اول، علت‌های مؤثر بر وضع موجود اشتراک دانش میان‌سازمانی و همچنین راهکارهای بهبود آن با استفاده از روش تحلیل لایه‌ای علّی شناسایی شد. در گام دوم، با استفاده از روش‌ کیفی فراترکیب مبتنی بر هفت مرحله‌‌ سندلوسکی و باروسو مضامین، مقوله‌ها و مؤلفه‌های مدل اشتراک دانش میان‌سازمانی در شهر هوشمند مشخص گردید. در گام سوم، با استفاده از روش کیفی تحلیل مضمون، مؤلفه‌ها از دیدگاه خبرگان حوزه‌های مدیریت دانش و شهر هوشمند نیز شناسایی شد. در مرحله کمی و در گام چهارم پژوهش با استفاده از روش مدل‌سازی ساختاری - تفسیری، روابط میان سازه‌ها و مؤلفه‌های مدل شناسایی شد. در گام آخر، مدل پژوهش با استفاده از روش حداقل مربعات جزئی اعتبارسنجی شد. جامعه پژوهش در گام تحلیل لایه علّی، 14 نفر از مدیران سازمان‌های حوزه اطلاعات و دانش، در گام فراترکیب، 49 تولید علمی منتشر شده در پایگاه‌های اطلاعاتی معتبر داخلی و خارجی، در گام‌های تحلیل مضمون و مدل‌سازی ساختاری-تفسیری 14 نفر خبره و در گام اعتبارسنجی 223 نفر از مدیران و کارشناسان سازمان‌های حوزه اطلاعات و دانش بودند. ابزار گردآوری داده‌ها در گام‌های تحلیل لایه علّی و تحلیل مضمون، مصاحبه نیمه‌ساختاریافته بود. روش نمونه‌گیری در این دو مرحله روش نمونه‌گیری هدفمند و گلوله برفی بود. ابزار گردآوری داده‌ها در گام‌های مدل‌سازی ساختاری-تفسیری و اعتبارسنجی، پرسش‌نامه محقق‌ساخته بود. روش نمونه‌گیری در مرحله اعتبارسنجی روش خوشه‌ای-تصادفی بود. به منظور تحلیل داده‌ها، در مرحله کیفی از نرم‌افزار مکس‌کیودا و در مرحله کمی از نرم‌افزارهای میک‌مک در گام مدل‌سازی و اسمارت‌پی‌ال‌اس در گام اعتبارسنجی استفاده شد. یافته‌ها: در گام تحلیل لایه‌ای علّی، 82 علت در قالب 30 علت در لایه لیتانی، 25 علت در لایه سیستمی، 19علت در لایه گفتمان و 8 علت در لایه اسطوره مؤثر بر وضع موجود اشتراک دانش میان‌سازمانی و 49 راهکار در قالب 28 مورد در لایه سیستمی، 11 مورد در لایه گفتمان و 9 مورد در لایه اسطوره شناسایی گردید؛ درمجموع، علت‌های «دانش دارایی شخصی است» و «صندوق قفل‌پذیر» در لایه اسطوره و «عدم توانمندی سازمان‌ها در حل تعارض منافع» و «نبود زیرساخت‌های لازم» در لایه سیستمی دارای بالاترین فراوانی بودند؛ در بخش راهکارها، «بهینه‌سازی زیرساخت و فناوری»، «تأمین تجهیزات و سخت‌افزار» و «ایجاد نظام پاداش» دارای بالاترین فراوانی از نظر مدیران بود. در گام فراترکیب، 231 کد مستخرج از یافته‌های تولیدات علمی مورد بررسی، در 45 مقوله فرعی، 16 مقوله اصلی و 3 مضمون دسته‌بندی شدند. تجزیه‌وتحلیل داده‌های گام مصاحبه با خبرگان نیز منجر به شکل‌گیری 220 کد، 42 مقوله فرعی، 16 مقوله اصلی و 3 مضمون شدند. پس از تجمیع یافته‌های حاصل از گام‌های فراترکیب و تحلیل مضمون، تعداد 451 کد در قالب 48 مقوله فرعی، 16 مقوله اصلی و 3 مضمون کلی استخراج شدند. مضامین و مقوله‌های اصلی شناسایی شده عبارتند از: مضمون عوامل تأثیرگذار، شامل 9 مقوله اصلی دربرگیرنده عوامل تأثیرگذار مرتبط با سازمان، جامعه، حکمرانی، دولت شهری، زیرساخت فنی، داده، شهر هوشمند، عوامل میان‌سازمانی و دانش؛ مضمون فرایندها شامل 3 مقوله اصلی دربرگیرنده فرایندهای مرتبط با مراحل فراسازمانی، درون سازمانی و میان‌سازمانی؛ و مضمون روش‌ها و ابزارها شامل 4 مقوله اصلی دربرگیرنده ابزارها و روش‌های فناورانه، انسان‌محور، تعامل انسان و فناوری و مرکز دانش. در ادامه مدل پژوهش مبتنی بر 16 مقوله اصلی و نظرات خبرگان شکل گرفت. در گام آخر یافته‌ها نشان داد مقادیر بار عاملی برای سازه‌ها و گویه‌های مربوط به آنها، بالاتر از 5/0 و آماره تی نیز برگتر از 96/1 بوده و در نتیجه مدل بیرونی مورد تأیید است. در مدل ساختاری براساس ضریب مسیر، آماره تی و مقدار معناداری، روابط سازه‌های اصلی پژوهش تأیید شد. ضریب تعیین برای سازه‌های درون‌زا بیشتر از 33/0 (متوسط و قوی) به‌دست آمد. مقادیر مثبت تناسب پیش‌بین نیز نشان داد مدل از توان پیش‌بینی مناسبی برخوردار است. اندازه اثر نیز در تمام موارد بیشتر از 02/0 (متوسط تا قوی) به‌دست آمد. در نهایت شاخص‌های نیکویی برازش 689/0، تتای ریشه میانگین مربعات 104/0 و ریشه میانگین مربعات باقیمانده استانداردشده 067/0 به‌دست آمد که نشان داد برازش مدل مطلوب است. نتیجه‌گیری: در طراحی و پیاده‌سازی نظام اشتراک دانش میان‌سازمانی در شهر هوشمند لازم است زیرساخت‌ها و عوامل زمینه‌ای تأثیرگذار شناسایی شده، فرایندهای لازم در مراحل مختلف طراحی و اجرا شود و با توجه به مؤلفه‌ها و عوامل گوناگونی نظیر مأموریت و حوزه عملکرد سازمان‌ها، مسائل و نیازهای مشترک، ماهیت و عمق دانش و بسیاری عوامل دیگر روش‌ها و ابزارهای مناسب به منظور اشتراک دانش میان سازمان‌های ذی‌نفع انتخاب و به کار بسته شوند. کاربست مدل، سبب توسعه هوشمندسازی، بهینه شدن جمع‌سپاری و فرایند مدیریت یکپارچه، طراحی و ارائه خدمات اطلاعاتی و دانشی یکپارچه هوشمند، افزایش اثربخشی، کاهش دوباره‌‌کاری و هزینه‌‌های مالی در سازمان‌های حوزه اطلاعات و دانش در شهرهای هوشمند می‌‌شود.